Taalpilots

Integrale leesaanpak op SBO De Horst

Het hele team van SBO De Horst heeft een intensieve scholing gevolgd om leesproblemen zoveel mogelijk te voorkomen en dyslexie goed aan te pakken. Doordat alle afspraken zijn vastgelegd en worden nagekomen, is de uitval op lezen gezakt naar twintig procent van de uitstromende leerlingen.

Thema’s: Technisch Lezen, Ouders en Lezen

‘Wij volgen de leerlingen met een meetsysteem. Vijf jaar geleden ongeveer zagen we de resultaten bij technisch lezen achteruit gaan. Dat was ook samenwerkingsverbandbreed de tendens. Dus daar zijn we mee aan de slag gegaan’, vertelt Martien Tonnaer, directeur van SBO De Horst, onderdeel van samenwerkingsverband Echt e.o.  ‘Inmiddels heeft nog maar vijftien procent van onze leerlingen een leesprobleem. Vroeger was dat veertig procent.’

LISBO
De interventie startte met een collega die zich specialiseerde in dyslexie. Ze maakte haar collega’s enthousiast waarna het hele team zich liet scholen. In 2007-2008 werd LISBO*) ingevoerd. De nieuwe versie van De Leeslijn werd aangeschaft en er werd schoolbreed afgesproken dat deze methode op de juiste manier werd gebruikt. ‘Vroeger gebruikten we veel additionele materialen. Maar er zijn inmiddels nieuwe wetenschappelijke inzichten en uit de literatuur blijkt duidelijk dat de methode leidraad moet zijn. Die moet je goed hanteren.’

Doelen stellen
‘We hebben onderzocht hoe het komt dat leerlingen lezen moeilijk vinden. En wat je eraan kan doen met bijvoorbeeld Ralfi **) en directe instructie.’ De leerkrachten gingen aan de slag. Met video-begeleiding en collegiale consultatie gaven ze elkaar feedback. Doelen stellen en reflecteren met de kinderen bleken belangrijke succesfactoren. Niet alleen in het team, maar ook in de klas: laat de kinderen weten wat je ze wil leren. Het resultaat: na een jaar was de gemiddelde vooruitgang tweeënenhalf AVI niveau per leerling. Ook in het tweede jaar werd deze progressie gemeten.

Toetskalender
Er is een toetskalender ingevoerd waarmee iedere negen à tien weken wordt getoetst. ‘Vroeger deden we dat twee keer per jaar. Maar als je vaker toetst kun je eerder bijsturen. Bovendien werkt het motiverend. De kinderen gaan altijd wel iets vooruit, en het motiveert om naar een volgende toets toe te werken. Dat geldt ook voor zwakke lezers, die zien dat ze toch vier of vijf woorden meer hebben in de Drie Minuten Toets. De ontwikkeling wordt zichtbaar.’ 

Leesmiddag
Ouders worden nauw betrokken bij het lezen van hun kinderen. Twee keer per jaar is er een leesmiddag voor ouders, waarbij wordt uitgelegd hoe leesproblemen ontstaan, wat dyslexie betekent en hoe ouders hun kinderen kunnen helpen beter te lezen. ‘We vertellen ze bijvoorbeeld dat ze met aandacht moeten luisteren en meelezen als hun kind leest en hoe ze kunnen corrigeren als het kind een fout dreigt te maken. Ook geven we voorlichting over geschikte boeken uit de bibliotheek, over de manier waarop we toetsen, en over de vergoeding die ze kunnen krijgen als het kind dyslexie heeft.’ De ouders zien hoe de kinderen vooruit gaan en hebben waardering voor de aanpak van De Horst.

Uitval omlaag
‘In augustus 2009 stroomde twintig procent van de twaalf- of dertienjarigen uit zonder dat zij AVI-9 hadden gehaald. Tien procent haalde geen AVI-6. Maar drie jaar geleden was het nog zestig procent uitval, en dit jaar wordt het weer minder. Dat zie je nu al aan de toetsresultaten van de huidige groep 8. Ons doel is: alle kinderen AVI-9. Maar twintig procent uitval is acceptabel.’

Voorleesmiddag
De resultaten van de toetsen worden via de nieuwsbrief bekend gemaakt. Leerlingen die ‘excellent’ vooruit zijn gegaan worden extra in het zonnetje gezet. Twee keer per jaar organiseert De Horst een voorleesmiddag. Kinderen lezen dan een gedichtje of een verhaaltje voor. Ook de zwakke lezers. ‘Vroeger wilden we zwakke lezers beschermen. Voorlezen voor een grote groep, dat is voor een kind dat gaat stuntelen niet zo fijn. Maar ze vinden het geweldig, voorlezen voor 130 kinderen. Ze krijgen applaus, ze zijn trots. Het is juist een succeservaring. Ik had drie jaar geleden niet gedacht dat we dit konden bereiken.’

Scholing
De scholing die leerkrachten van De Horst volgen is intensief en gericht op de theoretische kaders van technisch lezen en het diagnostisch onderwijzen. De Horst wordt hierin begeleid door het Seminarium voor Orthopedagogiek. Inmiddels volgen alle leerkrachten en leesspecialisten van SBO De Horst en alle basisscholen in het samenwerkingsverband een scholingstraject in het kader van het vierjarig project Lezen, leesproblemen en dyslexie. Hogeschool Fontys/OSO organiseert de tweejarige cursus, waarbij leraren niet alleen theorie opdoen, maar ook praktische opdrachten op school moeten uitvoeren. ‘Ze moeten bijvoorbeeld een leesplan maken, resultaten meten en verbeteringen invoeren. Op deze manier ontwikkelt de school zich als geheel. Vooral de zorgniveaus 1 en 2 krijgen binnen dit project de nodige aandacht vanuit het oogpunt van preventie. De leerkrachten ervaren deze aanpak als heel motiverend.’

Alert blijven
Om het succes blijvend te laten zijn, moet je alert blijven, zegt Martien. ‘Je hebt de neiging, als alles loopt, om dingen te laten zitten. Maar we hebben de afspraken vastgelegd en onszelf verplicht om het ook echt allemaal te blijven doen: vijf keer per jaar toetsen, twee keer per jaar collegiale consultatie, vier keer per jaar een teamvergadering over technisch lezen, twee keer per jaar voorlichting voor de ouders, twee keer per jaar een voorleesmiddag. Je moet het vastleggen en ervoor zorgen dat het gebeurt, ook als er argumenten zijn om het maar een keertje over te slaan.’ Een externe begeleider wijst daarbij op blinde vlekken, die onvermijdelijk ontstaan als je langer met iets bezig bent. ‘Het kost nascholingsgelden natuurlijk. Maar we willen niet afglijden. En we gaan nu hetzelfde doen met rekenen.’

*)LISBO: Leesimpuls Speciaal Basisonderwijs
**)Ralfi: methodiek van leren lezen. De letters staan voor Repeated, Assisted, Level, Feedback, Interaction, Instruction

PO-Raad/Projectbureau Kwaliteit december 2009