Taalpilots

Kleuters taalvaardig in kletstheater

Het valt niet mee om jonge kinderen van niet-Nederlandstalige ouders in een kring te laten vertellen over iets wat ze thuis of bij familie meemaken. Maar met het ‘kletstheater’ kletsen ze de oren van je hoofd, vertelt onderbouwleerkracht Peggy Troisfontaine.

‘We liepen ertegenaan dat sommige kinderen in de kring niet makkelijk praten over zichzelf. Je moet erg trekken en dan nog blijft het bij wat steekwoorden, of ze kennen de woorden helemaal niet’,  vertelt Peggy Troisfontaine, leerkracht in groep 1 / 2 van de Don Boscoschool in Stein in Zuid-Limburg.

Kamishibai-kastje
‘We zijn een taalpilotschool dus we zijn steeds bezig met het verbeteren van ons taalonderwijs. Mondelinge taalvaardigheid en woordenschat zijn belangrijke aandachtspunten. We zijn met elkaar gaan brainstormen over de vraag hoe we kleuters meer aan het praten konden krijgen. Iemand kwam met het idee van het kamishibai-kastje.’ Kamishibai is Japans voor 'papiertheater'. Een kamishibai-kastje lijkt een beetje op een poppenkast. In plaats van gordijntjes heeft het houten luikjes, die open kunnen en dan verschijnt er een ‘vertelplaat’. Aan de hand van de plaat vertelt de verteller over een onderwerp. ‘In Japan, waar deze vorm vandaan komt, vertelt de leerkracht iets aan de hand van de plaat. Maar wij gebruiken het om de kinderen zelf te laten vertellen over een door henzelf gemaakte vertelplaat.’

De conciërge heeft voor de twee groepen 1/ 2 twee vertelkastjes gebouwd. Peggy en haar collega uit de parallelgroep geven de ouders een werkmap mee met een brief waarin wordt uitgelegd wat de bedoeling is en een vel papier op A-3-formaat. ‘Ik heb ook zelf een vertelplaat gemaakt over mijn hobby’s, zodat ik de kinderen kon laten zien hoe zoiets eruit ziet.’ De kinderen kiezen een onderwerp, bijvoorbeeld een bruiloft waar ze naartoe zijn geweest of een bezoek aan een pretpark. Op de vertelplaat worden over dit onderwerp foto’s geplakt en tekeningen gemaakt. Peggy: ‘Het leeft echt, ze komen met de leukste resultaten terug.’

Toverstafje
Peggy laat de kinderen in de kleine kring, soms in de grote kring, vertellen over de platen. ‘Ik vraag expliciet wie zin heeft om te komen luisteren. Het hoeft niet, maar als ze komen luisteren moeten ze ook stil zijn en als ze zelf willen spelen mogen ze niet storen.’ Het kind dat gaat vertellen heeft een toverstafje in de hand en dan gaat het vertelkastje open. ‘Soms zijn de kinderen wel tien minuten aan het vertellen. Ze hebben houvast, ze hebben de woorden al eens gebruikt, de ouders hebben als het ware aan pre-teaching gedaan. Het is ook heel gevarieerd, sommigen hebben maar een paar plaatjes en vertellen honderduit over hun papa en mama en hun konijn, anderen hebben veel foto’s en tekeningen en vertellen over de gebeurtenissen die erbij horen.’

Taalvaardiger
Het is het tweede jaar dat Peggy de werkvorm toepast. Het effect merkt ze onder meer bij de toetsen Taal voor Kleuters en de woordenschattoets van Eduforce. ‘Ik toets ze als ze vier weken op school zijn. Drie maanden later doe ik dezelfde toets, en dan kun je zien hoe goed ze vooruit gaan. Je merkt het ook aan het gedrag van het kind in de kring. De drempel is weg, ze durven veel makkelijker mee te doen en ook wat te zeggen. De kinderen vinden het ook geweldig, ze zorgen echt wel dat ze aan de beurt komen. Na de zomervakantie vroegen ze meteen wanneer we kletstheater gingen doen.’

Doorgaande lijn
De leerkracht in groep 3 is nu ook bezig een vergelijkbare vorm voor mondelinge taalvaardigheid op te zetten. ‘In de bovenbouw doen ze een soort spreekbeurt met powerpoint presentaties. Ik ben hier ook taalcoördinator, en ik wil graag dat de lijnen doorlopen voor mondelinge taalvaardigheid en woordenschat.’

Allochtone ouders
Op de informatieavond geeft de school uitleg over het kletstheater om ouders op de hoogte te stellen. Voor ouders die wel Arabisch maar geen Nederlands kunnen lezen wordt de brief in de werkmap in het Arabisch vertaald. ‘Maar de kinderen kunnen het zelf ook goed vertellen’, zegt Peggy. Een ander aandachtspunt is dat er voldoende tijd voor het maken van de vertelplaat moet worden genomen. ‘Zeker bij deze doelgroep moet je duidelijk zeggen dat het best een paar weken mag duren. Anders gaan ze haastig iets in elkaar zetten en dat is jammer.’

Eigen ik
Woordenschat en mondelinge taalvaardigheid verbeteren zijn belangrijke doelen, maar Peggy heeft nog een doel met het kletstheater. ‘Het kind brengt op deze manier ook het eigen ik tot uiting. En dat is ook iets wat ik graag wil stimuleren.’

PO-Raad/Projectbureau Kwaliteit, oktober 2009

Kletstheater in School aan Zet [PDF 137 Kb ]