Taalpilots

Van begrijpend luisteren naar beter begrijpend lezen

Voor het woordenschatonderwijs heeft o.b.s.Het Veldboeket een doorlopende leerlijn ontwikkeld. Dit jaar staan Begrijpend Lezen en Begrijpend Luisteren centraal.

Thema: Woordenschat onderwijs en Begrijpend lezen





Openbare basisschool Het Veldboeket staat in een vooroorlogse wijk met kleine eengezinswoningen. De bevolking van de wijk is gemengd. De school heeft ongeveer 145 leerlingen.

Doorgaande leerlijn woordenschat
'De woorden hangen zichtbaar in de klas. Iedereen; (ouders, leerlingen, leerkrachten) kunnen zien met welke woorden de groep bezig is. Er zijn woordmuren en/of thematafels. De woorden komen steeds terug, de leerkracht doet er spelletjes mee en herhaalt ze ', vertelt Gerda Kappert, de taalcoördinator van Het Veldboeket. Naar aanleiding van een gezamenlijke teamstudiedag over woordenschat heeft ze samen met de taalcoördinator van een collega-school een doorgaande leerlijn voor woordenschat opgezet voor de eigen school. Beide scholen werken met verschillende methodes.

Overbrugging
‘Op het Veldboeket gebruiken we Piramide in groep 1 en 2. Taal op maat vanaf halverwege groep 3. Taal op maat werkt iets anders. We hebben nu een overbrugging gemaakt, zodat we in het eerste half jaar van groep 3 de woorden van Piramide kiezen ( uit groep 1 en 2) , deze herhalen, aanvullen en daarnaast andere woorden aanbieden bij een actueel klassenthema. In januari/februari gaan we in groep 3  werken met Taal op maat en worden de woorden uit de methode aangeboden.’ Dit is een geslaagde aanpak, vindt Gerda. ‘Nu is de aanpak minder nieuw voor de kinderen, dat werkt beter.’
De doorgaande lijn zit ook in het didactisch handelen en leerkrachtgedrag. ‘Hoe worden de woorden aangeboden? Hier zijn schoolbreed afspraken over gemaakt.’

Klassenbezoek
Om met een frisse blik te kunnen kijken hoe de woordenschataanpak werkt, hebben de collega-taalcoördinator en Gerda op elkaars scholen klassenbezoeken afgelegd. ‘Dat is heel verhelderend,  je ziet hoe een andere collega, een andere school, het aanpakt. Daarnaast vind ik het prettig om wat meer afstand te hebben van de leerkracht. Je kijkt objectiever. We hebben van tevoren een checklist gekregen van degene die de studiedag heeft gegeven, zodat we gericht konden kijken naar leerkrachtvaardigheden, de leeromgeving en de interactieve aspecten van de les.’ Na het klassenbezoek volgt een nabespreking met de leerkracht en worden er oplossingen gezocht voor eventuele problemen.

Praktische problemen
In het begin ondersteunde Gerda vooral de leerkrachten bij het oplossen van praktische punten: waar laat ik de woordkaarten (opruimsysteem), waar hang ik de woorden op (ophangsysteem) of hoe richt ik een taalhoek in.
‘Op vergaderingen wordt er structureel tijd ingeruimd voor taalbeleid. In deze vergadertijd komen een aantal zaken waaraan we werken aan de orde, maar ook die zaken waaraan we voorgaande jaren gewerkt hebben. Ik vraag regelmatig even hoe bepaalde dingen gaan.
De leerkrachten hebben het meeste nu wel in de vingers. De gemaakte afspraken zet ik in de computer, zodat iedereen kan nalezen hoe er hier op school gewerkt wordt aan woordenschatontwikkeling. Met nieuwe leerkrachten loop ik onze aanpak even door. Het staat wel in de computer, maar het werkt prettiger als je er even samen voor gaat zitten.

Schoolbreed lezen, een manier om het technisch lezen te verbeteren.
‘Vier keer per week wordt er, op een afgesproken tijd, schoolbreed gelezen. (Voor de groepen 3 en 4 is dit een uitbreiding van leestijd). Dat wil zeggen dat de hele school dan met boeken bezig is. De volgende leesvormen komen aan bod: duo-lezen,( lezen in tweetallen op hetzelfde niveau) tutorlezen,( lezen met een kind dat minimaal twee niveaus hoger leest) bavi/stillezen (afhankelijk van het leesniveau) en mandjeslezen. Tijdens het mandjes lezen (in groep 7 en 8) lezen de kinderen gedurende een bepaalde tijd uit een mandje met daarin een bepaald genre boek. Na twee weken wisselen ze van mandje en gaan een ander genre lezen. Zo passeren verschillende genres boeken de kinderen en leren ze verschillende soorten teksten lezen.’
De school hanteert een stilleesbeleid en binnen dit schoolbreed lezen wordt hieraan gewerkt. Het  schoolbreed lezen vindt deels plaats buiten de eigen klas. De leerkracht heeft dan de handen vrij voor extra instructie aan zwakkere lezers.

Normaler om te lezen
‘Het resultaat is niet alleen betere leesresultaten, maar ik zie ook dat kinderen het leuker en  “normaler” vinden om te lezen. Ook op sociaal gebied is er winst. Tijdens het tutorlezen geven de tutoren de jongere kinderen regelmatig complimenten. De kinderen voelen zich trots op hun eigen kunnen. Doordat kinderen van verschillende groepen met elkaar lezen, gaan ze meer met elkaar spelen en is er minder gedoe op het plein.’

AVI-9
De resultaten van de aanpak zijn goed. Doordat in groep 1 en 2 bewust en structureel aan fonemisch bewustzijn en ontluikende geletterdheid wordt gewerkt  en de leestijd is uitgebreid, kan in de herfst het overgrote deel van groep 3 lezen. Begin groep 6 zit 98 procent op AVI-9.

Begrijpend lezen, een speerpunt in 2008-2009
‘We zijn dit schooljaar begonnen met interactief voorlezen als onderdeel- en voorloper van  begrijpend lezen. Er is een studiedag geweest waarin duidelijk is geworden dat de pictogrammen die gebruikt worden in de onderbouw tijdens het interactief voorlezen , overeen kunnen komen met de evidence based strategies waarmee we gaan werken in de bovenbouw. Dit gegeven zal uiteindelijk gebruikt worden om tot een doorgaande lijn te komen in de school.’
Goed gelezen
De school gebruikt nu de methode Goed gelezen. ‘We hebben de methode gescreend op effectieve strategieën en we hebben veel geschrapt wat niet effectief is. In de tijd die vrijkomt willen we aan de slag met Nieuwsbegrip. (zie link onder dit artikel) ‘ Door er veel over te praten met de collega’s, krijgen ook zij meer zicht op het grote geheel, zegt Gerda. ‘Ze gaan de samenhang zien, de leeromgeving aanpassen en ook andere toepassingsmogelijkheden zien, bijvoorbeeld het woordenschat onderwijs en/of begrijpend lezen combineren met een geschiedenisles.’

Collega-coordinatoren
Volgens Gerda is het belangrijk om af en toe met andere taalcoördinatoren van gedachten te wisselen. ‘Het is belangrijk dat je voldoende voeding krijgt, dat je niet vast blijft zitten op een bepaald punt.’
Ook is het belangrijk om in gesprekken met collega’s hen vooral veel zelf te laten vertellen, hoe ze iets doen of hoe ze iets willen gaan aanpakken. ‘Het moet niet iets zijn wat ik wil, maar wat we samen afspreken, wat we samen willen veranderen en ontwikkelen’

Succesfactor
‘Omdat de veranderingen  goed zijn opgepakt in de onderbouw, met interactief voorlezen, de ABC-muur, de centrale letter, komen kinderen goed voorbereid in groep 3. Ook hier wordt het lees en spellingonderwijs heel gestructureerd aangepakt, Veilig leren lezen is geïntegreerd in de methodiek van José Schraven. (Zie link onder dit artikel).Naast de uitbreiding van leestijd en structurele planmatige zorg voor kinderen die dreigen uit te vallen, dragen bovengenoemde zaken bij aan de verbetering van het technisch leesonderwijs bij ons op school. Samen met de uitbreiding van de woordenschat door beter woordenschatonderwijs en door gebruik te maken van de evidence based strategies bij het begrijpend luisteren en begrijpend lezen, hopen we dat uiteindelijk de resultaten van het begrijpend lezen omhoog zullen gaan. Dit is namelijk het doel van onze taalpilot: “Van beter begrijpend luisteren naar beter begrijpend lezen”.
Op de school is veel eensgezindheid ontstaan. ‘We hebben het dicht bij de leerkracht gehouden. We hebben het roer niet radicaal omgegooid, maar stapsgewijs veranderingen doorgevoerd. En het is zeer motiverend om te merken dat het werkt. ’

Pilots Taalbeleid Onderwijsachterstanden, november 2008