Taalpilots

Tijdens de onderwijskansenperiode heeft De Vuurtoren veel aandacht aan taal besteed. Maar klaar is het niet. Begrijpend Lezen, woordenschat in de zaakvakken, gedichtenhoek en ouders op school zijn dit jaar speerpunten. 

Thema: Begrijpend lezen, woordenschat in de zaakvakken

De Vuurtoren staat in de oudste wijk van Lelystad. Het is een wijk waar veel sociaal en economisch zwakke gezinnen wonen. Lang niet alle ouders kunnen vlot lezen en schrijven. De school telt ongeveer 170 leerlingen en de meesten hebben een Marokkaanse of Turkse achtergrond.

De diepte in
‘Als voormalig OKP-school (Onderwijskansenplan, red.) hebben we veel kunnen doen’, vertelt Anita Niemel, taalcoördinator van de Vuurtoren. ‘We hebben onder meer op studiedagen de leerkrachtvaardigheden vergroot, bijvoorbeeld door het directe-instructiemodel en het interactieve directe-instructiemodel in te voeren. Daarnaast hebben we tussendoelen ontluikende geletterdheid doorgetrokken naar groep 3, ingezet op begrijpend lezen en woordenschatontwikkeling en deelgenomen aan het BOV-project. Nu doen we mee met de taalpilot, en we hebben gezegd: we pakken geen nieuwe dingen op, we gaan nu de diepte in.’

Kansrijke taal
Het concept dat De Vuurtoren hanteert is Kansrijke Taal. Dat is een aanpak waarmee in de vorm van taartpunten structuur in taalonderwijs wordt aangebracht. ‘We gaan nu starten met de gedichtenhoek, een voor ons nieuwe taartpunt van Kansrijke taal. Daarnaast hebben we de taartpunten woordenschat en de wenskist opgefrist. We hebben  daar opfrismiddagen voor georganiseerd. Sommige dingen zijn wat weggezakt, en ook is er intussen nieuw personeel gekomen.’ De begeleiders en adviseurs die tijdens het onderwijskansenplan de school ondersteunden, zijn nu ook ingehuurd. ‘Dat is prettig, zij kennen de school door en door.’

Woordenschat in zaakvakken
‘Bij woordenschatontwikkeling brengen we een verdieping aan. Het gaat nu ook om woordenschat in de zaakvakken. We werken met het viertaktmodel*), dat kan in de zaakvakken ook. Dit doen we naast de gedichtenhoek in de groepen 4 tot en met 8.’

Interactief voorlezen
‘In de onderbouw is naast woordenschatonderwijs het interactief voorlezen erg belangrijk. Daarbij werken we met pictogrammen voor verhaalbegrip. Tijdens het voorlezen van een prentenboek praat de leerkracht steeds met de kinderen over het verhaal: over wie gaat het, wat gebeurt er, enzovoort. Op een groot vel staan pictogrammen voor de begrippen ‘wie’ en ‘wat gebeurt er’. Dat wordt tijdens het lezen ingevuld, zodat je op het laatst een samenvatting van het verhaal hebt. Het verhaal wordt meerdere keren voorgelezen, zodat het goed beklijft. Op die manier leg je een lijn van begrijpend luisteren naar begrijpend lezen.’

Hoger plan
De leerkrachten zullen ondersteund en gecoacht worden door de directeur, Anita en de externe schoolbegeleiders. Er vindt observatie plaats in de klas en de leraren krijgen tips en handvatten bij de aanpak van begrijpend luisteren en lezen. Ook zijn ze bezig een map Van Begrijpend luisteren naar Begrijpend lezen samen te stellen. ‘We willen hiermee het onderwijs op een hoger plan tillen. Voor iedereen is dan duidelijk dat we werken volgens een bepaald concept.’

Ouders
Het is moeilijk om de ouders in deze wijk te bereiken. Daarom heeft De Vuurtoren, in samenwerking met het ROC, de Almos-cursus opgezet: Allochtone Moeders Op School. Hier krijgen allochtone vrouwen Nederlandse les. Maar het is ook een manier om de drempel te verlagen. ‘We denken vaak te gemakkelijk dat de ouders niet geïnteresseerd zijn. Dat zijn ze wel. We nodigen ze nu sneller uit. Ook hebben we een inloopuurtje in groep 3 ingesteld, waarbij ouders meedraaien in de groep. We organiseren ieder jaar een projectweek en er komen steeds meer ouders naar de afsluitende middag daarvan.’

Nieuwsbegrip
‘We hebben vorig jaar een abonnement op Nieuwsbegrip**) genomen. Dat slaat heel erg aan. De kinderen vinden het óntzettend leuk. We pakken dit structureel aan. In de groepen 5 tot en met 8 wordt twee keer in de week een half uur met Nieuwsbegrip gewerkt. Eerst om de tekst te lezen, met aandacht voor leesstrategieën, en de volgende dag voor de verwerking.’

Minder handen in de  klas
Omdat het onderwijskansengeld deels was ingezet voor meer personeel en deze middelen zijn vervallen, zullen sommige collega’s binnenkort afscheid nemen. De klassen zullen weer groter worden en de leerkracht zal het zwaarder krijgen. ‘Ouders in deze wijk lezen nauwelijks  voor en de kinderen zijn geen lid van  de bibliotheek. Die is in het centrum en daarom te ver weg. Het komt dus vooral op de school neer. Veel kinderen komen binnen met een achterstand van één, anderhalf jaar en ze lopen die maar nauwelijks in. We hebben plannen om vooral in de kleutergroepen maatregelen te treffen om leerlingen met een grote taalachterstand beter te begeleiden, zodat ze het onderwijs in groep 3 beter aankunnen.’

Enthousiast en planmatig
De leerkrachten van de Vuurtoren zijn zonder uitzondering gedreven en enthousiast. ‘Dat is zo belangrijk’, weet Anita. ‘Daarmee stimuleer je elkaar.’ Daarnaast hecht ze er aan planmatig te werk te gaan. ‘Je begint ergens mee, je maakt een plan, je voert het uit, je evalueert aan het eind van het schooljaar en dat is in het nieuwe schooljaar weer je startpunt.’

Pilots Taalbeleid Onderwijsachterstanden, september 2008

*) Viertakt is een gestructureerde aanpak van woordenschatonderwijs. Er zijn vier fasen: voorbewerken, semantiseren, consolideren en controleren.
**) zie www.nieuwsbegrip.nl