SBO De Tender in Enschede
Aandacht van experts
Enschede kent twee scholen voor speciaal basisonderwijs. Op De Tender vinden vooral de moeilijk lerende kinderen een plek. Het gaat om ongeveer 225 kinderen met een IQ van 60-80, waarvan ongeveer eenderde van allochtone afkomst. Hier zijn de resultaten met lezen spectaculair verbeterd door meer leestijd, het stellen van leesdoelen en de invoering van Ralfi. De inzet van het team is erg groot, vertelt intern begeleider en taalcoördinator Agnes Asbreuk. De bezoeken van onderzoeker Kees Vernooy en Ralfi-expert Anneke Smits hebben daarbij geholpen.
In 2004 startte intern begeleider Agnes Asbreuk met de tweejarige opleiding tot taalcoördinator. In het najaar van 2006 startte de taalpilot op De Tender. ‘Dat sloot er dus goed bij aan’, vertelt ze. Tijdens haar opleiding had Asbreuk een inventarisatie gemaakt van de stand van zaken op de Tender. ‘Waar staan we, hoe voeren we het dyslexie-protocol uit en hoe kan het beter.’ Asbreuk voerde de Ralfi-methode*) in. Daarnaast wilde ze de woordenschat vergroten. ‘We hebben een andere methode ingevoerd, Taaltrapeze, dat is meer gericht op de woordenschat dan de methode Taaltrampoline. Die laatste methode gebruiken we alleen nog in groep 7 en 8, omdat Taaltrapeze voor die groepen nog niet klaar is.’ De vooruitgang wordt in april gemeten met de woordenschat-toets van het Cito. Asbreuk: ‘Dat is eigenlijk geen prettige toets, te oubollig, slechte afbeeldingen. Maar zolang er niks beters op de markt is doen we het maar met deze toets.’ Daarnaast worden methode-gebonden toetsen afgenomen. Daaruit blijkt dat de leerlingen de aangeboden stof inderdaad hebben geleerd.
Kindvolgend
‘We hadden echt een sbo-instelling, zeker in groep 3’, vertelt Asbreuk. ‘Het kind moest zich in de eerste plaats veilig voelen. Dat is natuurlijk nog wel zo, maar daarnaast hebben we een leerstofjaarplanning ingevoerd.’In eerste instantie vreesde de leerkracht van groep 3 dat het voor haar leerlingen onmogelijk zou zijn aan de norm van AVI-1 aan het eind van groep 3 te voldoen. Maar dat bleek voor meerdere leerlingen toch mogelijk. ‘We hebben als doel gesteld om minimaal kern 6 van Veilig Leren Lezen te halen in groep 3’, vertelt Asbreuk. ‘Volgend jaar willen we dat ophogen tot kern 8. Waar we voorheen kindvolgend de stof aanboden, doen we dit nu planmatig en stellen we hogere doelen. We merken dat, ook mede het vergroten van de leestijd, de leerlingen nu beter presteren. Inmiddels heeft de leerkracht van groep 3 aangegeven dat kern 6 wel haalbaar is. ‘Er heeft echt een omslag plaatsgevonden bij de leerkrachten.’
Vooruitgang
In groep 4 is de leestijd verdubbeld. Asbreuk: ‘Dat zet echt zoden aan de dijk. We zien een verbetering bij alle leerlingen van alle groepen. We hadden 58 procent leerlingen die de norm haalde in de bovenbouwgroepen, nu is het 73 procent. In de onderbouwgroepen is de verhoging van 37 procent naar 72 procent. Dat komt doordat we in groep 3 en 4 veel meer lestijd aan lezen besteden en in groep 4 tot en met 8 Ralfi hebben ingezet. Het streven is nu dat 80 procent van de leerlingen de norm haalt.’
Trots
Twee keer per jaar organiseert De Tender een ouderavond en daarnaast twee keer per jaar een portfolio-avond. Op de ouderavonden worden de prestaties besproken, op de portfolio-avonden laten de kinderen hun werk zien. ‘Ze zijn heel trots. Naast de ouders komen nu ook de broertjes en zusjes en opa’s en oma’s vaak mee. Aan hun tafeltje laten ze zien hoe het lezen in zijn werk gaat. De ouders zijn ook heel trots op hun kind, de leerkrachten zijn enthousiast en ook zelf trots op de prestaties.’
Taalpilot
‘Nu de taalpilot loopt gaat het nog sneller’, vertelt Asbreuk. ‘Ik heb zelf veel teampresentaties gehouden, maar nu gaan de leerkrachten zelf ook naar studiemiddagen. De leerkrachten van 1 tot en met 4 hebben twee middagen, de leerkrachten van de hogere groepen een middag. Het gevolg is dat er veel over gepraat wordt. Het gaat in de pauzes nog steeds wel over de vakantie en zo, maar toch ook heel veel over het lezen en de taal, hoe iedereen vordert. Het is echt gaan leven hier op school.’
Experts
Zo levert de taalpilot een duidelijke bijdrage aan de versnelling in de schoolontwikkeling. ‘Heel stimulerend waren de bezoeken van Kees Vernooy en Anneke Smits en Ed Koeckebacker’, memoreert Asbreuk. ‘Ik kende de namen van de taalcoördinatorenopleiding, je weet dat dit dé experts zijn op het gebied van taalontwikkeling. Je leest er de boeken van, je werkt volgens hun ideeën. De wsns-coördinator Ad Kappen heeft ze gevraagd op bezoek te komen. Daar gaat zo’n stimulans vanuit, dat je dan ook met ze kunt praten, dat er belangstelling is voor je werk, je voelt je als team zo serieus genomen. Anneke Smits komt nu af te toe op het steunpuntzorg van WSNS om adviezen te geven bij de invoering van Ralfi.’
Lezen valt nooit uit
De Tender kent nu ook het stillezen. Iedere dag wordt er een kwartier stilgelezen. ‘Lezen valt nooit uit’, zegt Asbreuk. ‘Zelfs niet als we een paasontbijt hebben. Dan wordt er toch eerst gelezen.’ Dit schooljaar is er veel geld uitgetrokken voor het opbouwen van een betere en inspirerende schoolbilbiotheek en een klassenbibliotheek. ‘Voor het stillezen hebben we leesboeken nodig, maar ook informatieve boeken. De leerlingen mogen twee boeken kiezen, een leesboek – AVI-niveau naar eigen keuze – en een informatief boek.’ Daarnaast zijn de leerkrachten bezig uit te zoeken op welke tijdschriften de school een abonnement zou moeten nemen.
Woordenschat
De volgende stap is het gericht vergroten van de woordenschat. Op De Tender wordt ’s morgens lesgegeven in lezen, spellen en rekenen. ’s Middags vinden de praktische vakken en zaakvakken plaats. Daar passen de leerlingen de verworven woorden toe, terwijl ze bijvoorbeeld leren een band te plakken. Daarbij komen ook andere woorden aan bod. Bij zaakvakken wordt er thematisch gewerkt. Asbreuk legt uit: ‘De kinderen bepalen zelf het onderwerp. Daar richten we dan ateliers over in. Een thema waaraan nu in een van de klassen wordt gewerkt is het heelal. Dan zijn er ateliers over het ontstaan van de aarde, de zwaartekracht, het ontstaan van de mens, enzovoort. Daar horen woorden bij die voor de leerlingen nieuw zijn. Die woorden worden dan aangeleerd. Omdat de kinderen geïnteresseerd zijn in het onderwerp, leren ze ook de woorden.’
*) Ralfi: een motiverende methodiek om lezen te verbeteren. R: Repeated (herhaling van dezelfde tekst), A: Assisted (voorlezen, voorzeggen), L: Level (relatief moeilijke teksten aanbieden), F: Feedback (een fout meteen verbeteren), I: Interactie (praten over de inhoud van de tekst).
Pilots Taalbeleid Onderwijsachterstanden, 11 april 2007
Lezen, lezen, lezen.
In de Tubantia van 29 januari 2008 gepubliceerd artikel over het leesonderwijs op SBO De Tender in Enschede.
|
|
Implementatiekoffer