Taalpilots

Enthousiasmeren is belangrijk voor taalontwikkeling van kleuters

Taalontwikkeling is belangrijk in de kleuterperiode. Daarom is het belangrijk dat leerkrachten in de groepen 1-2 doelgericht en planmatig aandacht besteden aan taal en beginnend lezen, zegt taalleesexpert Yvonne Leenders. Daarbij gaat het vooral om motiveren en enthousiasmeren, zegt orthopedagoge Diny van der Aalsvoort.

Het fundament voor een goede taal/leesontwikkeling ligt in de kleuterperiode. Er is meer planmatige en systematische aandacht nodig voor voorbereidend taal/lezen, zoals mondelinge taalvaardigheid, fonemisch bewustzijn, letterkennis en woordenschat. Dat is de stellige overtuiging van Yvonne Leenders, taalexpert van PO-Raad/Projectbureau Kwaliteit. ‘Leerkrachten moeten daarom vakinhoudelijk goed op de hoogte zijn van de taalontwikkeling. Wat doet ertoe, welke signalen geeft een kind af waarmee het niet goed gaat? Daarnaast moet leerkracht beschikken over ontwikkelingspsychologische kennis. Wat is een normale ontwikkeling van kleuters, wat kunnen we verwachten? Dat kun je afzetten tegen wat je daadwerkelijk ziet in de groep.’

Diagnostiek
Vaak wordt er te laat ingegrepen als de taalontwikkeling achterblijft. Yvonne: ‘Je moet  op dag 1 al beginnen met signaleren, en na drie maanden ingrijpen, plan erop, weten wat de oorzaak is. Vroegtijdige diagnostiek moet meer aandacht krijgen en ook moeten we niet terugschrikken voor jong verplaatsen. Een verlengde kleuterperiode kan effectief zijn als de kleuter zich voor haar of zijn leeftijd nog heel jong gedraagt op allerlei ontwikkelingsdomeinen. Maar langer kleuteren alleen vanwege een taalprobleem helpt niet. Zeker als het ondersteund wordt door een goede methodiek heeft de vaak zeer planmatige  en systematische aanpak voor taalleesontwikkeling in groep 3 juist een gunstig.’

Weerstand
Bij leerkrachten en ook in de publieke opinie is er vaak weerstand tegen een planmatige aanpak van taalleesonderwijs. ‘Het wordt vaak verkeerd begrepen’, benadrukt Yvonne. ‘De kleuterperiode staat geheel in het teken van brede ontwikkeling en kleuters leren het beste als de activiteiten die ze krijgen aangeboden ook echt betekenis voor ze heeft. Een goede kleuterleerkracht grijpt alle mogelijkheden in de directe leefomgeving van de kinderen aan om ontwikkeling te stimuleren en dat geldt ook voor taalontwikkeling. Kinderen letters voorschotelen en ze hier flink mee laten oefenen op werkbladen heeft op deze leeftijd vaak heel weinig betekenis en is dus ook niet zinvol. Kinderen op speelse wijze in aanraking laten komen met letters en met geschreven teksten werkt wel. En zeker als dit te maken heeft met iets wat ze al weten of herkennen van de wereld om hen heen en wat ze fascineert.’

Spelen
Spelen is wezenlijk belangrijk voor de ontwikkeling van een kleuter. Dat zegt ook  Diny van der Aalsvoort, lector ‘Spel’ aan de Hogeschool Utrecht. ‘Kleuters kunnen een activiteit lang volhouden als ze het gevoel hebben dat ze aan het spelen zijn, en dat kan de taalontwikkeling ondersteunen. Bijvoorbeeld als ze in de poppenhoek spelen dat ze de poppen voorlezen. Kinderen zoeken naar oefenen, het is ook een vorm van leren. De vraag is hoe je dat als leerkracht kan stimuleren als een kind zoiets niet uit zichzelf doet.’

Rijmpjes
Leerkrachten kunnen natuurlijk de taalontwikkeling stimuleren met rijmpjes en  taalspelletjes, maar ook bij andere activiteiten. ‘Soms zal de leerkracht daarbij meer uit het kind willen halen dan het spontaan laat zien’, zegt Diny. ‘Bijvoorbeeld een versje leren voor Moederdag. Als dat niet lukt, moet je als leerkracht daar voor die Moederdag geen punt van maken, maar wel met sommige kinderen meer aandacht besteden aan rijmpjes leren.’

Enthousiasmeren
Het besef van ontluikende geletterdheid ontwikkelt zich voor een deel spontaan, en wordt voor een deel door de leerkracht aangeboden, zegt Diny. ‘Als leerkracht moet je weten wat het effect is van je handelen en ook  moet je begrijpen wat een kind precies moet oefenen. Het is daarom relevant om zichtbaar te maken wat allemaal met ontluikende geletterdheid te maken heeft. Alle activiteiten bevatten onderdelen van ontluikende geletterdheid. Een leerkracht die de kinderen zingend ontvangt zal ze motiveren om mee te zingen. Dat is een belangrijk taak van de leerkracht: enthousiasmeren en motiveren. Het is belangrijk kinderen het gevoel te geven dat ze ergens zin in hebben.’

Proejctbureau Kwaliteit juli 2010