Taalpilots

Opbrengstgericht werken is hét thema op de werkconferentie van de taalpilots en de taalleesverbetertrajecten Scoren met taal/leesonderwijs, op 19 mei 2009 in Stadion Galgenwaard, Utrecht. Kijk naar de toetsscores en ga na wat dat zegt over de lespraktijk. Kijk ook naar korte termijndoelen: bij taalpilotscholen gaan de scores op technisch lezen in één schooljaar al fors omhoog, en dat geeft de burger moed.

‘Op leerlingenresultaten letten ligt vaak moeilijk’, zegt projectleider Gea Spaans in haar inleiding. ‘Leerkrachten krijgen soms het gevoel persoonlijk te worden aangesproken op achterblijvende resultaten. Maar het gaat om meer factoren: is er voldoende leestijd ingeroosterd? Gebruiken we een efficiënte methode? Hoe gaan we om met risicolezers? Een individuele leerlijn is voor de zwakke lezer niet goed, blijkt uit onderzoek. Juist de risicolezer heeft extra aandacht nodig. We accepteren vaak te gemakkelijk dat een kind geen vorderingen maakt. We moeten kijken: was het plan wel goed? De instructie? De leerstof?  Een derde van de scholen kijkt daar niet naar.’

Minimumdoelen
Minimumdoelen stellen is daarom belangrijk. Zo voorkom je dat je je te snel neerlegt bij slechte resultaten. Daarnaast is het belangrijk dat je vroege successen viert. ‘Het duurt tien jaar voor je resultaten ziet van je taalbeleid. Maar op sommige terreinen gaan de scores al in één jaar omhoog. Bij Technisch Lezen bijvoorbeeld. Daar worden leerkrachten vrolijk van, het geeft ze moed om door te gaan.’

Praktijkgericht denken en doen
‘Opbrengstgericht werken gaat over het oplossen van praktische problemen en het doen van praktijkgericht onderzoek’, legt professor Peter Sleegers van de Universiteit Twente uit. Aan de hand van het ontwikkelingsverhaal van Sara laat hij zien wat daarmee wordt bedoeld. Sara komt op een nieuwe school in groep 5 en merkt dat het lezen niet goed gaat. Ze gaat onderzoeken: welke methode gebruiken we, welke achtergrond hebben deze leerlingen, besteden we genoeg tijd aan lezen? Ze gaat op zoek naar informatie en komt bij Michael Pressley*) uit: convergente differentiatie.  In het tweede jaar betrekt ze haar collega’s erbij: zie ik het goed, hebben jullie tips? Ze richt een ontbijtclub op om over lezen te praten.

Normen stellen
Ze wordt intern begeleider en bekijkt kritisch de norm: waarom moet 95 procent van de leerlingen AVI 9 halen? Daar ligt een maatschappelijke norm over goed onderwijs aan ten grondslag. Daarmee stel je ook vast wat onverantwoord leerkrachthandelen is. Contant evalueren heeft zin. Als Sara schoolleider wordt, weet ze dat haar rol belangrijk is om verbeteringen te verduurzamen. De ontbijtclub stierf een zachte dood, omdat er geen vervolg aan gegeven werd.

Visie
Sleegers eindigt zijn – bij vlagen hilarische – voordracht met een bespiegeling over visieontwikkeling. Een visie moet niet alleen terechtkomen in een stuk waar iedereen warm van wordt. Het moet gaan om en het expliciteren van de norm, het formuleren van doelen, het bedenken van verbeteracties, het borgen van de succeservaringen en het zorgen voor continuïteit.

'Die kinderen’- syndroom
In haar toespraak citeert staatssecretaris Dijksma de Amerikaanse president Obama. ‘Die kinderen kunnen niet leren, ze komen uit achterstandssituaties en halen het nooit meer in: daar moeten we vanaf. Het zijn onze kinderen en we willen dat alle kinderen goed onderwijs krijgen. Daarover gaat opbrengstgericht werken.’ Scholen met dezelfde populatie verschillen soms aanmerkelijk in leerlingenresultaten. ‘Taalzwakke scholen als Klaver-Heijplaat in Rotterdam en het Mozaiek in Arnhem **) zijn nu voorbeeldscholen. Zij hebben gefocust op taal en rekenen en zijn daarbij opbrengstgericht te werk gegaan.’ Kritisch kijken naar toetsresultaten heeft duidelijk nut. ‘Kinderen worden niet beter van toetsen, leraren wel.’ Dijksma is trots op wat de leerkrachten voor elkaar hebben gekregen. ‘De verbetertrajecten laten zien dat we ook met “die kinderen” goede resultaten kunnen behalen.’

Pilots Taalbeleid Onderwijsachterstanden, mei 2009
Foto's: Ineke Markestein

*) Pressley Michael (2002). Reading instruction that works: the case for balanced teaching. 2nd edition. New York: Guilford Press.
**) Praktijkverhalen van deze scholen via onderstaande link


Scoren met taal/leesonderwijs,
Stadion Galgenwaard, Utrecht
19 mei 3009
Verslag plenair gedeelte