Taalpilots

Voor het verbeteren van de resultaten bij Begrijpend Lezen is het  aanleren van leesstrategieën minder belangrijk dan het vergroten van de woordenschat en van de kennis van de wereld. Een verantwoord aanbod van Begrijpend Lezen kan ook zonder methode, bijvoorbeeld met Nieuwsbegrip, Kidsweek Junior zaakvakteksten en een gevarieerd en aantrekkelijk boekenbestand.

Impressie van de workshop ‘Begrijpend lezen maar dan ander’ door Marieke Boers (Edux).
Conferentie Scoren met Taal/leesonderwijs, Utrecht, 19 mei 2009

‘Methodes voor Begrijpend Lezen focussen vaak op strategieën’, zegt Marieke Boers. ‘Maar wat er vooral toe doet is vlot technisch kunnen lezen, woordenschat en voorkennis. Als je niet vlot technisch kunt lezen raak je het verband kwijt. Als je in een tekst een cruciaal woord niet kent, ontgaat de betekenis van de hele tekst je. En voorkennis vergemakkelijkt het lezen van nieuwe informatie aanzienlijk. Sommige leesstrategieën zijn wel goed bruikbaar, zoals herlezen, maar zonder kennis van de belangrijke woorden in de tekst en zonder enige voorkennis over het onderwerp lukt het niet om de essentie van een tekst te begrijpen.

Plezier in lezen
Een van de opmerkelijkste kerndoelen voor Begrijpend Lezen is ‘plezier in lezen’- in rekenen of wereldoriëntatie hoeft een kind kennelijk geen plezier te hebben. Een mini-onderzoek wijst uit dat kinderen naarmate ze ouder worden steeds minder plezier beleven aan Begrijpend Lezen met een methode.

Evidence based?
Het is de vraag of de methodes voor Begrijpend Lezen wel evidence based zijn. Zo blijkt Goed Gelezen gebaseerd te zijn op de ’Taxonomie- theorie’ van ene Barrett. In deze methode worden veel leesstrategieën aangeboden. Dat ziet er degelijk uit, maar volwassen begrijpend lezers gebruiken veel van die strategieën niet spontaan. Het is daarom goed om eens kritisch te kijken naar wat kinderen nodig hebben bij het lezen van teksten en hoe je dat zo verantwoord mogelijk in je onderwijsaanbod kunt opnemen.

Belangrijke strategieën
Er zijn maar een paar leesstrategieën evidence based: daarvan is bewezen dat ze echt helpen bij het beter begrijpen van een tekst. De volgende zeven worden vak genoemd:
1. Het doel van de tekst moet duidelijk zijn. Zaakvakteksten hebben meestal een duidelijk doel.
2. Voorspellen: welke inhoud verwacht ik, op welke vraag zoek ik een antwoord
3. Voorkennis activeren: wat weet ik al van het onderwerp
4. Vragen stellen
5. Visualiseren: de tekst ordenen, structuur bepalen
6. Herlezen: steeds opnieuw teruglezen wat er staat 
7. Samenvatten van wat gelezen is.
Het aanbieden van een beperkt aantal strategieën is niet alleen overzichtelijker voor de leerling, maar ook voor de leerkracht. Het maakt het makkelijker om tijdens zaakvakken de strategieën in herinnering te brengen en toe te passen.

Pilot Begrijpend Lezen maar dan anders
Edux voert op een aantal scholen een pilot uit met als doel te achterhalen hoe een school een verantwoord aanbod voor Begrijpend Lezen kan realiseren zonder methode en met meer leertijd voor woordenschat, zaakvakken en uitbreiding van kennis van de wereld. Tegelijk moet het lezen voor leerlingen aantrekkelijk zijn. In de pilot staat naast een verantwoord leerstofaanbod ook het didactisch handelen van de leerkracht centraal. Er wordt bij de implementatie aandacht besteed aan het belang van voordoen en hardop denken, preteaching en differentiatie.

Nieuwsbegrip
Aantrekkelijke teksten komen van Nieuwsbegrip en Kidsweek Junior. Marieke laat een filmpje zien waarop een taalcoördinator van een van de deelnemende scholen vertelt: ‘Bij Nieuwsbegrip keren sommige onderwerpen terug, bijvoorbeeld de verkiezingen in Amerika. Nu Obama president is, wordt daarop teruggegrepen.  De kinderen herinneren zich die campagne.’

Filmpje achteraf
Nieuwsbegrip biedt niet alleen teksten maar ook filmpjes. ‘De filmpjes worden ingezet na het lezen van de teksten. Als je voorafgaand aan het lezen een filmpje laat zien, leren kinderen minder van het lezen zelf. Het motiveert als je het filmpje naderhand laat zien, het geeft extra context en de informatie beklijft beter.’

Eerste ervaringen
De eerste bevindingen van de pilot laten zien dat de belangrijke leesstrategieën vaak worden toegepast bij wereldoriëntatie. Het is de leerlingen hierbij goed duidelijk te maken dat strategieën zin hebben. Zaakvakteksten zijn vaak pittig. Ook blijkt dat Nieuwsbegrip motiverend werkt: kinderen vinden de actuele teksten leuk. Daarbij moet de strategie die centraal staat in de Nieuwsbegriples een hulpmiddel zijn. De les moet vooral gaan over de inhoud van de tekst.
Marieke: ‘Er gebeuren geen dramatische dingen als je geen methode gebruikt. We zijn benieuwd naar de  resultaten op de langere termijn.’

Pilots Taalbeleid Onderwijsachterstanden, mei 2009
Foto's: Ineke Markestein