Taalpilots

Communicatie met ouders is uiterst belangrijk. Misverstanden ontstaan heel gemakkelijk, zowel bij laag op geleide als hoog opgeleide ouders. Bedenk wat voor school je bent, en laat dat doorklinken in je toon. ‘Het is belangrijk dat u aanwezig bent’ klinkt anders dan ‘We vinden het gezellig als u komt.’

Ina Cijvat (CPS) verzorgde de workshop ‘Ouders betrekken bij de leesontwikkeling van hun kind’
op de conferentie ‘In gesprek over de onderwijspraktijk’, Lunteren, 23 maart 2009.

Alle scholen hebben ervaring met ouderbetrokkenheid. Vooral zolang kinderen in de onderbouw zitten, spreken de leerkrachten de ouders regelmatig. Sommige scholen hebben 'last' van te betrokken ouders, op andere scholen zijn de ouders zo druk bezig met overleven ('Is er wel voedsel in huis?') dat thuis oefenen met lezen erbij inschiet. 'Maar alle ouders willen dat het goed gaat met hun kind. Dat is altijd het uitgangspunt.'

Ouderbetrokkenheid werkt
'Welke ouders je ook hebt, stel je de vraag wat je zelf als school wilt', zegt Ina Cijvat. Ouderbetrokkenheid is namelijk belangrijk. Daarbij gaat het om betrokkenheid thuis. Kinderen doen het beter als ouders vragen naar school, verwachten dat hun kind het goed doet, hun kinderen helpen met plannen en als de ouders interessante dingen met ze ondernemen.

Wat wil de school
'Vaak krijgt ouderbetrokkenheid vorm op ad hocbasis. Je kunt je ook afvragen: waarom doe ik dit. Sommige scholen zijn informatiegericht, die zullen ouders vooral willen informeren, met nieuwsbrieven bijvoorbeeld of informatieavinden. Andere scholen zijn innovatief en willen ouders betrekken bij het ontwikkelen van nieuwe onderwijsvormen. Ga dat na, en kijk of je manier van communiceren daarbij aansluit. Hoe stel je de uitnodiging van een informatieavind op? Zegt je: Het is belangrijk dat u aanwezig bent? of: We vinden het gezellig als u komt?'

Kader
Ina presenteert een kader waarin is af te lezen wat de behoeften zijn van ouders en wat ze kunnen bieden, en wat de behoeften zijn van scholen, en wat scholen te bieden hebben. Ouders kunnen informatie geven over hun kind, maar hebben ook behoefte aan informatie. 'Ook hoog opgeleide ouders', zegt Una. 'Veel basale dingen zijn helemaal niet vanzelfsprekend.' Naast informatie geven en ontvangen kunnen ouders het kind thuis willen helpen en/of willen meedoen op school. Aan de vraagzijde staat dat ouders behoefte kunnen hebben aan scholing of opvoedingsondersteuning. Behoeften van scholen zijn bijvoorbeeld actieve, meedenkende ouders, en wat ze kunnen bieden is structurele bereikbaarheid en/of ondersteuning en/of verwijzing naar professionele hulp. 

Leren lezen
De school moet erop bedacht zijn dat ook buiten de school letters worden aangeboden. Een 'a' kan een korte of lange klank zijn, en het is belangrijk dat ouders weten dat de school onderscheid maakt in 'a' en 'áá'. Geef daarom informatie. Wat gebeurt er in groep 1 en 2, wat is fonemisch bewustzijn, hoe lezen we voor. Laat merken dat lezen belangrijk is op school! Hulp van ouders bij leesproblemen kan heel effectief zijn.

Risicoleerlingen
Contact tussen school en ouders is belangrijk maar ook moeilijk als het gaat om zwakke leerlingen. 'In een eerste gesprek zijn er zoveel emoties. Het gaat niet goed met het kind, dat is verdrietig voor ouders, het kan ze ook boos maken. Dat acceptatieproces moet je herkennen en begrijpen. Daarna is er ruimte voor uitleg, dan ga je vertellen wat de school gaat doen en hoe de ouders kunnen ondersteunen.'

Afspraken
Je kunt niet verwachten dat ouders gaan 'Ralfi-lezen' met het kind. Of wel? En wat doe je als je als leerkracht je rot werkt om het kind te helpen, en de ouders leunen achterover? Of als ouders niet willen meewerken aan een onderzoek? 'Je kunt altijd afspraken maken', zegt Ina. 'In de eerste plaats binnen de school: wat willen we bereiken, en waar ligt voor ons de grens? Met de ouders kun je ook afspraken maken. Maar ook al heb je een contract laten tekenen, zoals sommige scholen doen, je kunt weinig afdwingen. Daarom kun je beter vnaaf het begin inzetten op goede contacten met de ouders. Er zijn scholen waarvan de leerkrachten alle ouders regelmatig moeten spreken, ook in de bovenbouw.' 

Samen lezen
Ouders kunnen helpen door voor te lezen, de teksten van de volgende dag vast met het kind te lezen, de teksten van de dag te herhalen met het kind. Er zijn verschillende projecten, bijvooreeld de Voorleesexpres in Utrecht, waar Nederlandse jongeren bij niet-Nederlandstalige gezinnen komen voorlezen. 'Ze laten dan gelijk zien hoe dat moet.' Maar ook kun je ouders en kinderen spelletjes leren waardoor lezen leuk wordt, zoals yatsee en ganzenbord. 'Je moet het wel goed uitleggen, boekjes en materiaal meegeven, en dat geldt ook voor hoog opgeleide ouders.'


Projectbureau Kwaliteit, maart 2009
Foto's: Marco Beets Fotografie