Taalpilots

Ga naar de Witte Boekenhal: daar zijn voor weinig geld boeken in allerlei genres en voor allerlei leeftijden te koop. Presenteer boeken aantrekkelijk, bijvoorbeeld door boekentafels in te richten. Praat met kinderen over leeservaringen. Leerkrachten doen inspiratie op voor het aanschaffen, beoordelen en presenteren van boeken.

Impressie van de workshop ‘Maak van uw school een leesschool’, door Margo van den Berg (CED Groep). Conferentie ‘In gesprek met de onderwijspraktijk’, Lunteren, 23 maart 2009.


Leesplezier wordt op school vaak gezien als hobby van enkele leerkrachten. Terwijl kinderen die niet goed hebben leren lezen daar hun hele volwassenen leven last van hebben. Margo van den Berg van de CED Groep in Rotterdam zet zich in voor het bevorderen van leesplezier. Daarbij gaat het om het systematisch uitvoeren van activiteiten die erop gericht zijn kinderen tot lezen aan te zetten. ‘Een structurele inbedding van ‘vrij lezen’ betekent dat kinderen hun woordenschat uitbreiden, de opbouw van teksten beter doorgronden en in literatuur hun eigen gevoelens kunnen herkennen of kennismaken met nieuwe gezichtspunten.’

Helpende volwassene
De leerkracht is een cruciale factor bij leesbevordering, laat Van den Berg zien aan de hand van de Leescirkel van Chambers. Adain Chambers is een Engelse auteur van kinderboeken. De ‘helpende volwassene’ is degene die zorgt voor een aanbod van boeken, die voorleest of tijd uittrekt om kinderen zelf te laten lezen, en die met de kinderen praat over boeken. 

Vijfvingertest
In een klas moeten boeken aanwezig zijn op verschillende leesniveaus en van verschillende genres. Ook stripverhalen en informatieve boeken, tijdschriften, gesproken boeken, gedichten en ongewone boeken als kookboeken, een atlas of een kinderencyclopedie horen bij het aanbod. Voor het bepalen van het technisch niveau hanteert Margo de ‘vijfvingertest’. ‘Als een kind op een willekeurige bladzij vijf woorden niet kan lezen of begrijpen, is het boek te moeilijk. Dan wordt het lezen een teleurstelling, en dat willen we niet.’

Beoordelen
Hoe bepaal je of een boek geschikt is voor de kinderen in je groep? ‘De leesbevorderaar heeft als expliciet doel om het leesplezier te bevorderen. In tijdschriften als JSW en Leesgoed kun je ideeën opdoen voor boeken die de fantasie aanspreken, niet voorspelbaar zijn, iets nieuws bieden, origineel taalgebruik hanteren, aansluiten bij het ontwikkelingsniveau, of voldoen aan eventuele andere criteria. De smaak van de kinderen speelt ook een rol. Het gaat erom een balans te zoeken tussen interesse en vernieuwing.’

Over boeken praten
Pratend reageren, het uitwisselen van leeservaringen, is een belangrijke voorwaarde voor veelzijdige leesontwikkeling, vindt Margo. ‘Door het verwoorden van een gedachte wordt deze gedachte pas bewust.’ Maar stel geen ‘waarom’-vragen. Margo laat een Leesspel zien, ook van Chambers. Door een schijf rond te draaien wordt een vraag zichtbaar, bijvoorbeeld: ‘wat is een belangrijke gebeurtenis in het boek?’ of: ‘heb je zelf zoiets wel eens meegemaakt?’

Presenteren
Boeken op een plankje neerzetten en er het beste van hopen werkt niet. Maak een presentatietafel waarbij je op verschillende hoogtes boeken neerzet, maak snuffelhoekjes rond een thema en zet daar  ‘ongewone’ boeken tussen, zorg dat er meerdere plekken zijn in de klas waar boeken te vinden zijn. ‘En hou het spannend, maak bijvoorbeeld iedere week een andere uitstalling.’

Logboek
‘Laat geen boekverslag maken! Dat is niet bevorderlijk voor leesplezier’, zegt Margo. ‘Maar wel kun je een logboekje laten aanleggen met kreten of kruisjes, kopieën van boekomslagen ophangen en er geeltjes met korte commentaren bij laten plakken. Ook zijn er rond boeken en lezen tal van werkvormen te bedenken, zoals een digitaal prentenboek maken, of een poppenkastverhaal, of laat gedichten voorlezen waarbij de kinderen een voorwerpje erbij laten zien.’

Leesschool
Op school moet je goede afspraken maken rond leesbevorderingsactiviteiten. ‘Vrij lezen‘ moet structureel worden ingeroosterd en alle leerkrachten moeten meedoen. Lezen is belangrijk: dat moet zichtbaar zijn in de klas en op school. Ook moet er budget zijn voor de aanschaf van boeken. ‘Denk daarbij ook aan Witte Boekenhallen en zo’, zegt Margo. ‘Voor weinig geld koop je daar allerlei kinderboeken en populaire boeken met veel plaatjes over onderwerpen als dinosaurussen en barbies.’ En ten slotte: doe als school mee aan landelijke projecten, zoals de Kinderboekenweek, de jaarlijkse gedichtendag en voorleesontbijt.

Projectbureau Kwaliteit, maart 2009
Foto's: Marco Beets Fotografie